By Andrew Lam/New America Media

Chủ Nhiệm Xin Gởi Độc Giả: Đã hơn 3 thập niên từ khi chiến Tranh Việt Nam kết thúc và bây giờ có hơn 3 triệu ngườI Việt sống ở hải ngoại. Trong khi vòng đai kết nối mới giữa kinh tế và văn hóa đang được xây dựng, một cách chính trị, những người tị nạn và đất nước của mình vẫn còn trong thù hận. Nhưng bây giờ, kí giả của New American Media, Andrew Lam, thấy là đã đến lúc những ngườI sống ở hải ngoại cần phải hành động, không phải chỉ phản đối thôi.

NgườI Việt ở hải ngoại vẫn còn năm trong cảnh tha hương? Qua những quảng cáo trên các tờ báo ở San Jose, quận Cam, và Houston, câu trả lời là không. Bán thẻ điện thoại, phiếu tiền, và những sô diễn ca nhạc của những ca sĩ trẻ từ Saigon và Hà Nội, vé về Việt nam giá rẻ, và những kết nối chương trình Satellite cho những chương trình TV từ Việt nam, những quảng cáo cho thấy câu chuyện bên trong: Những ngườI Việt Nam tha hương, không còn như trước nữa, mà đang dần dần hòa nhập lại với quê nhà của mình.

Mỗi mùa xuân, 200,000 Việt Kiều, trở về Việt Nam để ăn Tết. Hầu hết là từ Texas, và Cali, nơi có đông đảo kiều bào ở hải ngoại nhất.

Trước đó không lâu, một người Việt ở Mỹ không có nhiều kỉ niệm quê nhà để giữ vững mối quan hệ văn hóa. Trong suốt Cuộc Chiến Tranh Lạnh, những lá thư gởi từ Việt nam có thể mất gần nữa năm để đến Mỹ, và những lá thư thường kể lể những chuyện đau buồn trong cuộc sống: cô và gia đình của cô đang sống rất khó khăn, chú thì ở trong tù cải tạo, và anh em họ mất tích ở biển Trung Quốc. ThờI gian đó có lúc đi vượt biên là có nghĩa nguy hiểm tới tính mệnh, và nếu như có thể tới được bờ biển của nước ngoài, họ không bao giờ muốn gặp lại đất nước của mình nữa.

Ngày nay, đi Việt Nam từ Cali chỉ mất có 18 tiếng, và ngườI Việt ở hải ngoại có thế nói chuyện qua mạng với người ở Việt Nam. Nhiều người Việt Kiều đã trở về làm việc, sống và đầu tư, về hưu trong khi đó thì có nhiều ngườI đến từ Việt Nam như cô dâu, khách du lịch, học sinh du học, và một số ít nhỏ, đó là doanh nhân.

Hà Nội còn định cho phép Việt Kiều có 2 bằng quốc tịch để khuyến khích việc hồi hương.

Tuy Tết là thời gian để quên đi những đau buồn cũ và chúc mừng những chuyện mới, nhưng những vết thương vẫn còn hằn sâu trong tim của nhiều người ở hải ngoại.

Văn hóa và kinh tế có thể là đang trôi chảy, và những chiếc cầu kết nối đang được xây dựng, nhưng sự căng thẳng vẫn còn tồn tại ở hai bên Thái Bình Dương.

Những người Việt tha hương, mặc dù đang dần dần ngã vào quỹ đạo của Việt Nam, vẫn công khai tuyên bố ủng hộ chế độ dân chủ. Qua những lần phản đối những vi phạm nhân quyền, những ngườI tha hương hi vọng đem lạI dân chủ và tự do đến với đất nước. Kêu gọi bằng tiếng Việt và phất cờ trên những đường phố của Mỹ qua ba thập niên, tuy nhiên, chúng ta đã thất bại trong việc chuyển biến thành hành động-hoặc là một chính sách đối ngoại mạch lạc.

Những quan tâm chính trị và ngọai giao của Little Saigon ít khi được tới tai của Washington D.C. Hơn nữa, cũng thất bại trong việc tuyên truyền trong cộng đồng, đặc biệt là trong giới trẻ. Lan Nguyễn, kí giả cho báo Người Việt, tờ báo tiếng Việt lớn nhất ở quận Cam, nhận xét như sau, “Mỗi khi giới trẻ người Mỹ gốc Việt chia sẽ sự quan tâm về nhân quyền, dân chủ, và sự tự do ở Việt Nam, họ không muốn biết về nguyên nhân.” Lan, nguời sống ở San Jose, nói tiếng Việt không nhiều và ít có kinh nghiệm gì về chủ nghĩa cộng sản và đây là yếu tố làm cho khỏang cách giữa hai thế hệ lớn hơn nữa. “Những người trẻ bên đây, thường bị chỉ trích bởi những người lớn tuổi, những người này thường không thích thấy những người trẻ tổ chức những công tác thiện nguyện về Việt Nam.”

Có một hành động đáng buồn trong cộng đồng thường gọi là “chụp mũ.” Ai mà có qua lại với Việt Nam đều được tình nghi; ai mà có những bất đồng ý kiến chính trị với những tổ chức chống cộng đều được coi là cộng sản.

Qua thời gian, những việc làm như phất cờ Việt Nam ở những trung tâm thương mại, tưởng nhớ tới những kỉ niệm chiến tranh, tổ chức biểu tình chống cộng, và gần đây đổi tên quận của cơ sở thương mại đều không có ảnh hưởng gì tới Việt Nam.

Việt Nam đã gia nhập Cơ Quan Mậu Dịch Quốc Tế và đã được chọn là một thành viên chưa vĩnh viễn của Ủy Ban An Ninh Liên Hợp Quốc, và đang nhanh chóng kết nối với kinh tế toàn cầu và không còn có thể bị cô lập. Chế độ cũng không thể bị biến đổi từ bên ngòai. Việt Nam thì trẻ và lạc quan. Việt Nam có thể đeo búa liềm trên cánh tay, nhưng bên trong thì lại là thương mại và chủ nghĩa tư bản.

Việt Nam là một chế độ thật sự cần phải thay đổi. Khi Việt Nam cải tổ kinh tế, Vn tiếp tục diệt bỏ những ai bất đồng chính kiến, kiểm soát giáo sĩ và trí thức, quản lí tư tưởng chính trị bằng cách quản lí báo chí. Điều đáng quan tâm là Việt nam tiếp tục dâng đất cho Trung Quốc, gần đây là quần đảo Hòang Sa và Trường Sa, để đổi lấy sự hậu thuẩn chính trị, điều này đã gây lên sự phản đối mạnh mẽ ở hải ngọai và Việt Nam.

Những tư tưởng chính trị mới đã được hình thành ở Việt nam. Đi theo một xã hội mới non nớt là sự hình thành một giai cấp trung lưu, và sự nổi lên từ từ của áp lực muốn cải tổ chính trị và thuyết đa nguyên.

Sự trở về của người Việt tha hương là một thanh gươm hai lưỡi: Nhiều người đem tiền bạc về để đầu tư và kỹ thuyật tân tiến. Với sự hiện diện của nhiều nguời Việt Kiều có tiếng nói ở Việt nam, kiến thức và ý kiến từ thế giới bên ngòai sẽ thấm vào xã hội và văn hóa ở trong nước. Và trên mạng, sự kêu gọi đấu tranh chính trị được nghe một cách rõ ràng.

Câu hỏi được đặt ra là Những người Việt tha hương, khoảng 3 triệu, có thể tìm ra được những đường hướng mới để ảnh hưởng tới tương lai của đất nước hay không? Để được như vậy, những câu hỏi liên quan đến tự do dân chủ sẽ được đưa ra.

Tự do có thật hiện hữu khi những người mới cầm quyền? Dân chủ cho Việt nam có thể có hay không khi có nhiều người bên Mỹ thường không hiểu và làm được? Cần phải làm gì để vượt qua sự giận dữ muốn trả thù, để dành chổ cho những cuộc bàn thảo có tính xây dựng và khuyến khích những tư tưởng chính trị mới?

Andrew Lam là tác giả của “Perfume Dreams: Reflections on the Vietnamese Diaspora”

Tuyển tập truyện ngắn của anh, “Birds of Paradise,” sắp sửa xuất bản. Nếu như các bạn có ý kiến, xin vui lòng viết thư hoặc gởi e-mail cho Saigon Tex và chúng tôi sẽ đăng câu trả lời lên báo.